Arızaların çoğu önlenebilir
Bir rulmanın hesaplanan ömrü, malzeme yorulmasına dayanır. Ancak sahadan bize gelen hasarlı rulmanların çok küçük bir bölümü gerçekten yorulma nedeniyle ömrünü tamamlamıştır. Geri kalanı, tespit edilip ortadan kaldırılabilecek nedenlerle erken arızalanır. Aşağıda en sık karşılaştığımız altı nedeni ve her birinin hasar yüzeyinde bıraktığı izi topladık.
1. Yağlama hataları
Erken arızaların en büyük kalemidir. Yetersiz gres, yanlış gres tipi, uyumsuz greslerin karıştırılması ve aşırı yağlama aynı başlık altında toplanır. Yağ filmi taşıyıcı yüzeyleri ayıramadığında metal metale temas başlar; bilezik yolu önce parlar, sonra koyu renk alır ve mikro kaynak izleri oluşur.
- Farklı kıvamlaştırıcıya sahip gresler karıştırılmamalıdır; karışım kıvamını kaybederek yataktan akabilir.
- Aşırı gres, yatak içinde çalkalanarak sıcaklık yükseltir. Yatak boşluğunun üçte biri ile yarısı arası genellikle yeterlidir.
- Yağlama aralığı devir sayısı ve sıcaklığa göre belirlenir; sıcaklık her 15 °C arttığında gres ömrü kabaca yarıya iner.
2. Kirlenme
Toz, talaş, su ve nem yatak içine girdiğinde gresin içinde aşındırıcı bir karışım oluşur. Bilezik yollarında mat, matlaşmış bir yüzey ve yaygın küçük çukurcuklar görülür. Kirlenmenin ana kaynağı çoğu zaman rulmanın kendisi değil, yıpranmış keçe veya montaj sırasında yatak içine giren kirdir. Tozlu ortamlarda 2RS keçeli tipler, açık tiplere göre belirgin biçimde uzun ömür verir.
3. Hatalı montaj
Bilyalar veya makaralar üzerinden kuvvet aktararak yapılan montaj, bilezik yolunda makara aralığına eşit mesafede yerleşmiş çukurcuk izleri bırakır. Bu iz, rulman ilk günden hasarlı olarak devreye alındığının kesin göstergesidir. Eğik montaj, hatalı geçme toleransı ve mil omzuna tam oturmayan bilezik de aynı başlık altındadır. Montaj kuvveti her zaman sıkı geçen bilezik üzerinden aktarılmalıdır.
4. Aşırı yük ve yanlış seçim
Uygulamanın gerektirdiğinden düşük dinamik yük katsayısı C değerine sahip bir rulman seçildiğinde, ya da eksenel yük taşıyamayacak bir tip eksenel yüke maruz kaldığında bilezik yolunda erken pullanma başlar. Sabit bilyalı rulmanlar sınırlı eksenel yük taşır; sürekli ve yüksek eksenel yük varsa konik makaralı veya eksenel baskı rulmanına geçmek gerekir. Kayış gerginliğinin fazla olması da rulmanın hesaplanandan yüksek radyal yük altında çalışmasına yol açan yaygın bir nedendir.
5. Elektriksel erozyon
Frekans invertörüyle sürülen motorlarda giderek daha sık gördüğümüz bir hasar tipidir. Mil üzerinde biriken gerilim rulman üzerinden boşaldığında, yağ filmini delen mikro arklar oluşur. Bilezik yolunda önce koyu renkli noktacıklar, ilerleyen aşamada dönme yönüne dik ince oluklardan meydana gelen tırtıklı bir desen belirir. Rulman gürültüsü belirgin biçimde artar. Çözüm rulmanı büyütmek değildir; mil topraklama fırçası, yalıtımlı rulman veya seramik bilyalı hibrit rulman kullanmak gerekir.
6. Yorulma
Diğer beş neden ortadan kaldırıldığında rulmanın ulaştığı doğal sınırdır. Yüzey altında başlayan çatlaklar zamanla yüzeye çıkar ve bilezik yolundan malzeme kopar. Yorulma hasarı ani gelişmez; titreşim seviyesinde kademeli bir artışla haber verir. Bu nedenle kritik hatlarda basit bir titreşim veya sıcaklık takibi, plansız duruşları önlemenin en ucuz yoludur.
Hasarlı rulmanı atmayın
Sökülen rulmanın bilezik yolundaki iz, arızanın nedenini çoğu zaman doğrudan gösterir. Aynı hata giderilmezse yeni rulman da aynı sürede arızalanır. ÖRS Özdemir Rulman teknik ekibi, sahadan gelen hasarlı rulmanları inceleyerek arıza nedenini ve alınması gereken önlemi değerlendirir.
